TIFF Nedir? Tarama, Baskı ve Arşiv Biçimi

TIFF, taranmış belgelerin, profesyonel fotoğrafların, baskı dosyalarının ve uydu görüntülerinin ortak dilidir. Kayıpsız saklama, yüksek renk derinliği, CMYK desteği ve tek dosyada birden çok sayfa gibi özellikleri onu arşivcilerin ve matbaacıların vazgeçilmezi yapar. Aynı esneklik, dosyaları çok büyütür ve TIFF'i web'de neredeyse kullanılmaz hâle getirir. Bu yazıda TIFF'in Aldus'tan Adobe'ye uzanan tarihçesini, etiket (tag) tabanlı yapısını, sıkıştırma seçeneklerini, GeoTIFF gibi uzantılarını, yaygın sorunları ve TIFF dosyalarını JPG ya da PNG'ye nasıl çevireceğinizi anlatıyoruz.

TIFF nedir?

TIFF (Tagged Image File Format, etiketli görüntü dosya biçimi), raster görüntüleri saklamak ve programlar arasında taşımak için tasarlanmış, etiket tabanlı bir dosya biçimidir. Uzantısı .tif ya da .tiff, MIME türü image/tiff'tir. TIFF 6.0 belirtiminin kendi ifadesiyle TIFF bir yazıcı dili ya da sayfa tanımlama dili değildir; amacı raster görüntü verisini tanımlamak ve saklamaktır.

TIFF'i diğer biçimlerden ayıran şey, tek bir sıkıştırma ya da renk modeline bağlı olmamasıdır. Library of Congress'in tanımıyla TIFF, farklı sıkıştırma yöntemleri ve renk temsilleri kullanabilen bit akışlarını saran bir "sarmalayıcıdır" (wrapper).

Tarihçe: Aldus, Microsoft ve Adobe

• 1986 sonbaharı: Aldus Corporation, tarayıcı üreticileri ve yazılım geliştiricilerle yaptığı toplantıların ardından ilk TIFF belirtimini yayımladı. Öncesinde iki büyük taslak olduğu için bu sürüm aslında "3.0" sayılır. Amaç, masaüstü tarayıcılar için ortak bir biçim oluşturmaktı.
• Nisan 1987: Çoğunlukla küçük iyileştirmeler içeren Revizyon 4.0.
• Ekim 1988: Paletli renkli görüntüleri ve LZW sıkıştırmasını ekleyen Revizyon 5.0 (Aldus ve Microsoft ortak çalışması).
• 3 Haziran 1992: Bugün hâlâ temel alınan TIFF Revizyon 6.0 yayımlandı. CMYK, YCbCr ve CIE L*a*b* görüntü tanımlarını, karo (tile) yapısını ve JPEG sıkıştırmasını getirdi; belirtimi "Baseline" ve "Extensions" olarak ikiye ayırdı.
• 1994: Adobe, Aldus'u satın aldı ve TIFF belirtiminin haklarını devraldı.
• 1995 ve 2002: PageMaker ve Photoshop teknik notları olarak iki ek belge yayımlandı. 2002 tarihli ek, Deflate (ZIP) sıkıştırmasını tanımladı ve TIFF içindeki JPEG sıkıştırmasının kusurlu ilk tarifini düzeltti.

Teknik yapı

Başlık ve bayt sırası

Her TIFF dosyası 8 baytlık bir başlıkla başlar. İlk iki bayt bayt sırasını belirtir: II (Intel, little-endian) ya da MM (Motorola, big-endian). Ardından 42 sayısı ve ilk görüntü dosya dizininin (IFD) konumu gelir. Onaltılık olarak bir TIFF ya 49 49 2A 00 ya da 4D 4D 00 2A ile başlar.

IFD ve etiketler

IFD (Image File Directory), görüntüyü tanımlayan alanların listesidir. Her alan 12 baytlık bir kayıttır: etiket numarası, veri türü, değer sayısı ve değerin kendisi ya da konumu. Genişlik (ImageWidth), yükseklik (ImageLength), piksel başına bit (BitsPerSample), sıkıştırma (Compression), renk yorumu (PhotometricInterpretation), çözünürlük (XResolution, YResolution) ve verinin yeri (StripOffsets ya da TileOffsets) temel etiketlerdir. Programlar tanımadıkları etiketleri atlayabildiği için biçim kolayca genişletilebilir; bu, TIFF'in hem gücü hem de uyumluluk sorunlarının kaynağıdır.

Şeritler, karolar ve çok sayfalı dosyalar

Piksel verisi yatay şeritler (strip) ya da TIFF 6.0 ile gelen kare karolar (tile) hâlinde saklanır. Karolar, çok büyük görüntülerin yalnızca görünen kısmını okumayı mümkün kılar; harita ve mikroskop görüntülerinde bu önemlidir. Her IFD bir sonraki IFD'nin konumunu da gösterdiği için tek bir dosya birden çok görüntü (alt dosya, subfile) taşıyabilir. Çok sayfalı faks ve taranmış belgeler bu şekilde saklanır; internet faksı için TIFF tabanlı TIFF-FX (RFC 3949) tanımlanmıştır.

Dosya boyutu sınırı ve BigTIFF

TIFF 6.0'a göre en büyük TIFF dosyası 2^32 bayt, yani yaklaşık 4 GB olabilir, çünkü konumlar 32 bitlik sayılarla yazılır. Çok büyük görüntüler için 64 bitlik konumlar kullanan BigTIFF geliştirildi; ancak uygulama desteği hâlâ sınırlıdır.

Renk modelleri, derinlik ve şeffaflık

TIFF 6.0, iki seviyeli (siyah beyaz), gri tonlamalı, paletli ve RGB görüntüleri temel (Baseline) özellik olarak tanımlar. Uzantılar arasında matbaa için CMYK, video ve JPEG için YCbCr ve cihazdan bağımsız CIE L*a*b* bulunur. Kanal başına 8 bitin yanında 16 bit (hatta kayan noktalı) örnekler mümkündür; profesyonel fotoğraf ve bilimsel görüntülerde 16 bit TIFF yaygındır. Ek kanallar (ExtraSamples) alfa kanalı olarak tanımlanabilir, böylece TIFF şeffaflık taşıyabilir. Photoshop gibi programlar katmanları da TIFF içine kendi özel etiketleriyle yazabilir, ancak bu katmanları her program okuyamaz.

Sıkıştırma seçenekleri

LZW, 1992'de lisans sorunları nedeniyle Baseline'dan çıkarılıp uzantılar bölümüne taşınmıştı. Library of Congress'e göre ilgili patentin süresi ABD'de 2003'te, Avrupa ve Japonya'da 2004'te doldu; bugün LZW özgürce kullanılır.

Kullanım alanları

• Tarama ve dijital arşiv: TIFF, taranmış görüntüler için yaygın bir ana (master) biçimdir. Library of Congress, 2022 başında koleksiyonlarında 3,5 petabayttan fazla TIFF dosyası bulunduğunu bildirir; kurumun da yer aldığı FADGI yönergeleri ana dosyalar için TIFF kullanır.
• Baskı ve yayıncılık: CMYK desteği ve kayıpsız saklama, matbaaya gönderilen görsellerde TIFF'i uzun yıllar standart yaptı.
• Profesyonel fotoğraf: RAW dosyalardan dışa aktarılan 16 bitlik ana kopyalar sıklıkla TIFF olarak saklanır. Kamera ham biçimlerinin önemli bir kısmı da TIFF yapısını temel alır (TIFF/EP, ISO 12234-2).
• Coğrafi bilgi sistemleri (GeoTIFF): 1990'ların başında geliştirilen GeoTIFF, TIFF etiketlerine koordinat ve projeksiyon bilgisi ekler. Revizyon 1.0 Kasım 1995'te tanımlandı; bugün OGC GeoTIFF 1.1 standardıdır ve uydu ile hava fotoğraflarında, yükseklik modellerinde yaygın olarak kullanılır.
• Tıp ve bilim: Mikroskop, astronomi ve laboratuvar cihazları yüksek bit derinliği ve kayıpsız saklama için TIFF tercih eder.
• Faks: Çok sayfalı, CCITT sıkıştırmalı siyah beyaz TIFF, faks sistemlerinin klasik biçimidir.

Destek durumu

Windows Fotoğraflar, macOS Önizleme, Photoshop, GIMP, Affinity Photo ve CBS yazılımları (QGIS gibi) TIFF açar. Web tarafında ise durum farklıdır: MDN'ye göre Safari dışındaki tarayıcılar TIFF görselleri yerel olarak göstermez; bu yüzden TIFF web içeriğinde kullanılmaz, ancak hassas düzenleme ya da baskı için indirilebilir dosya olarak sunulması yaygındır.

Avantajlar ve dezavantajlar

Sık karşılaşılan sorunlar ve çözümleri

TIFF dosyası çok büyük

Taranmış tek bir sayfa TIFF olarak onlarca megabayt tutabilir. Paylaşmak için TIFF'ten JPG'ye dönüştürmek boyutu genellikle birkaç yüz kilobayta indirir. Ayrıntıyı kayıpsız korumak istiyorsanız TIFF'ten PNG'ye çevirin; sıkıştırmasız bir TIFF'e göre PNG çoğunlukla belirgin biçimde küçüktür. Arşiv kopyasını ise TIFF olarak saklamaya devam edin; LZW ya da Deflate sıkıştırmasıyla yeniden kaydetmek de kayıpsız biçimde yer kazandırır.

Bir program ya da site TIFF açmıyor

Ya program TIFF'i hiç desteklemiyordur ya da dosya desteklemediği bir sıkıştırma, renk modeli (CMYK, Lab) veya bit derinliği kullanıyordur. JPG ya da PNG'ye çevirmek her iki durumda da işe yarar.

Çok sayfalı TIFF'in yalnızca ilk sayfası görünüyor

Birçok görüntüleyici ve dönüştürücü yalnızca ilk IFD'yi okur. Bizim TIFF dönüştürücülerimiz de yalnızca ilk sayfayı çevirir. Tüm sayfalar gerekiyorsa dosyayı önce tek sayfalı dosyalara ayırın; sayfaları JPG'ye çevirdikten sonra JPG'den PDF'e aracıyla tek bir PDF belgesinde birleştirebilirsiniz.

Dönüştürünce renkler değişti

Baskı için hazırlanmış CMYK ya da geniş gamlı TIFF dosyaları ekranda ve web'de sRGB'ye çevrilir; bu sırada özellikle doygun renklerde küçük farklar oluşur. 16 bitlik dosyalar da JPG ve PNG'de kanal başına 8 bite indirilir.

4 GB'tan büyük dosya kaydedilemiyor

Standart TIFF'in sınırına ulaşmışsınızdır. BigTIFF destekleyen bir programla kaydedin ya da görüntüyü parçalara bölün.

Dönüştürme ipuçları

• Paylaşım ve web için JPG: Fotoğraf ve renkli taramalar için en küçük, en uyumlu sonuç.
• Metin, çizim ve düzenleme için PNG: Kayıpsızdır; keskin kenarlar bozulmaz.
• Boyut hâlâ büyükse: Çevirdiğiniz dosyayı resim boyutlandır aracıyla küçültebilir ya da resim küçült ile hedef dosya boyutuna indirebilirsiniz; bu iki araç tarayıcınızda çalışır.
• Ana kopyayı saklayın: JPG'ye çevirdiğiniz her TIFF'in orijinalini arşivde tutun; JPG'den tekrar TIFF'e dönmek kaybolan ayrıntıyı geri getirmez.

Not: Tarayıcıların çoğu TIFF okuyamadığı için TIFF dönüştürme sayfalarımızda dosyalar güvenli bağlantıyla sunucularımıza yüklenir, orada dönüştürülür ve en geç 30 dakika içinde silinir.

Sık Sorulan Sorular

TIF ile TIFF arasında fark var mı?

Hayır. İkisi aynı biçimin uzantılarıdır; .tif, üç karakterlik uzantı sınırı olan eski sistemlerden kalmadır.

TIFF kayıpsız mı?

Çoğunlukla evet. Sıkıştırmasız, LZW, Deflate, PackBits ve CCITT sıkıştırmalı TIFF'ler kayıpsızdır. JPEG sıkıştırmalı TIFF ise kayıplıdır.

TIFF neden bu kadar büyük?

TIFF genellikle pikselleri kayıplı sıkıştırma olmadan, çoğu zaman yüksek bit derinliğiyle saklar. Aynı görüntünün JPG hâli, kayıplı sıkıştırma sayesinde çok daha küçüktür.

Baskı için TIFF mi PDF mi göndermeliyim?

Tek bir görsel için TIFF hâlâ yaygın olarak kabul edilir; metin ve görselin bir arada olduğu sayfa düzenlerinde matbaalar genellikle PDF ister. Gönderimden önce baskı firmasının şartlarını kontrol edin.

GeoTIFF normal bir TIFF görüntüleyicide açılır mı?

Evet, görüntü kısmı normal bir TIFF gibi açılır. Koordinat ve projeksiyon bilgisini okumak için QGIS gibi bir CBS programı gerekir; JPG ya da PNG'ye çevirince bu bilgi kaybolur.

Kaynaklar

• TIFF Revision 6.0 belirtimi (Aldus, 3 Haziran 1992), PDF
• Library of Congress: TIFF, Revision 6.0
• OGC: GeoTIFF Standard
• MDN: Image file type and format guide
• Wikipedia: TIFF